خزنده مثل بی.بی.سی

نوشته شده توسط : محمد منتظری در تاریخ : ۱۳۸٧/۱٠/۱۸و در ساعت :٥:۱٠ ‎ق.ظ

بی.بی.سی فارسی

رویکرد سایت BBC در تبیین اخبار، به ویژه آنجا که موضوع مربوط به خاورمیانه است، بسیار جالب و قابل توجه است. این طور به نظر می‌رسد که تلاش دست‌اندرکاران این سایت در آن جهت است تا با ارائه‌ی تصویری بی‌طرف، خواننده را متقاعد کنند که سخنانشان را بپذیرد. اخبار به خصوص آن هنگام که جامعه‌ای مانند جامعه‌ی فارسی زبان ایران را هدف می‌گیرد، باید با رویکردی نرم و تا حدی جانب‌دارانه، مخاطب را متقاعد کند که قصد حمله به ارزش‌ها و یا حداقل سعی در تغییر آنها را ندارد. لذا بی.بی.سی یک بار به نعل می‌زند و یک بار به میخ، اما این کار را با ظرافت تمام انجام می‌دهد تا مبادا مخاطب پیام را پس بزند. پیامی‌که در کنه خبر، آرام و بی صدا، خود را به ذهن رها شده تحمیل می‌کند. خواننده هنگامی که با موجی از خبر‌های مطبوع و مطلوب و سازگار (با عقاید و ارزش‌ها) مواجه می‌شود، کم‌کم خود را در متن خبر رها می‌کند و ذهن را به امواج می‌سپارد. در این زمان است که پیام خود را ارائه می‌کند و تاثیر ناخود‌آگاه خود را القا می‌نماید.(بقیه در ادامه‌ی مطلب)


باید گفت که پیشینه و مهارت بی.بی.سی در این نوع خبرنویسی، نسبت به رسانه‌های هم‌عرض، چشمگیر و برجسته‌تر است. برای بی.بی.سی موجی از خبر‌ها و مطالب که خلاف سیاست‌گذاری‌های سازمانی جهت‌گیری شده باشد، در قبال دریافت هدفی خاص و جزئی، اما موثر، قابل دفاع و توجیه است. بی.بی.سی در پس معامله‌ای که به ظاهر تنها متضمن باخت است، یک معامله‌ی دو سر سود را رقم می‌زند.

استناد بنده در این مطلب، به یک خبر از هزاران خبر مشابه است و این تنها یک مثال برای روشن شدن امری‌ست که در بالا، فارغ از مصادیق، به آن اشاره شد.

خبر مذکور به جنگ تبلیغاتی اسرائیل با حماس می‌پردازد _تحت عنوان: نگاهی به جنگ تبلیغاتی اسرائیل با حماس، مورخ 16 دی 87_ در این خبر بی.بی.سی عنوان می‌کند که اسرائیل برای اثبات این ادعا که غیر نظامیان در غزه هدف او نیستند، از طریق ماهواره مبادرت به ضبط صحنه‌هایی از عملیات نیرو‌‌های اسرائیلی می‌نماید که در آن یک کامیون، متعلق به حماس که در حال بارگیری موشک است، توسط موشک اسرائیلی منهدم می‌شود. بی.بی.سی ادامه می‌دهد که قصد اسرائیل از انتشار این ویدئو، مصون کردن خود از اتهام حمله به غیر نظامیان است. اما بعدا مشخص می‌شود که کامیونی که در تصاویر ماهواره‌ای منهدم می‌شود متعلق به یک مغازه دار فلسطینی بوده که "سیلندر گاز" بار می‌زده نه "موشک".

بی.بی.سی اشاره می‌کند که قصد اسرائیل این است تا نشان دهد هدفش غیر نظامیان نیستند و حتی در این راه به کامیون‌های حمل غذا اجازه‌ی عبور می‌دهد و تاکید دارد که نمی‌گذارد مردم در غزه از گرسنگی بمیرند. اما تصاویر مربوط به کشته‌شدگان غیر نظامی در غزه کار او را دشوار می‌کند.

اگر مطلب را به طور کامل مطالعه کنید، مشاهده خواهید کرد که یک ایرانی ضد صهیونیست می‌تواند کاملا با آن هم‌ذات‌پنداری کند. چرا که در آن دائما به مواردی از این دست اشاره می‌شود: اشتباهات نظامیان اسرائیلی، ظاهرسازی مقامات صهیونیست، کشته شدن غیر نظامیان و عدم ارائه ی مجوز به خبرنگاران برای تهیه‌ی خبر در غزه. هنگامی که بی.بی.سی رویکرد هم‌دلانه‌ی مخاطب را به دست آورد مضمون مورد نظر را این‌طور القا می‌کند:

"اسرائیل همچنین به کامیون های حامل کمک های غذایی اجازه عبور می دهد و تاکید دارد که نمی گذارد مردم از گرسنگی بمیرند. اسرائیل بر این باور است که تلاش هایش موثر است. "

در اوج انتقاد به عملکرد اسرائیل _خواه این عملکرد مبتنی بر اطلاعات دریافتی اشتباه باشد و یا خواه عمدی باشد_ بی.بی.سی به ارائه‌ی خبری در دو سطر _تنها دو سطر از پنجاه سطر_ می‌پردازد که شاید بتوان آن را علت وجودی کل این خبر دانست. بی.بی.سی همین‌قدر که بتواند خواننده را در این امر با خود هم‌آوا کند که اسرائیل از به وقوع پیوستن فاجعه‌ی انسانی در غزه نگران است، به هدف خود نایل شده، هر چند این مفهوم را در سطر‌های دیگر نقض کند. اگر شما با تمام بخش‌های این خبر _که صبغه‌ی انتقادی نسبت به اسرائیل دارد_ موافقید، "ناخودآگاه" چاره‌ای جز تایید و قبول این دو سطر از خبر را ندارید. این نتیجه‌ی واکنش ناخودآگاه ذهن است برای پاسخ دادن به تناقضاتی که به طور هم‌زمان دریافت می‌شوند. یا شما این خبر بی.بی.سی را قبول دارید، یا ندارید. اگر حکم به مغرضانه بودن خبر دهید آنگاه تکلیفتان با سایر بخش‌های خبر که به جنایات اسرائیل اشاره می‌کند _وشما با آن موافقید_ چه خواهد بود؟ از آنجا که حجم آن بخش از خبر که صبغه‌ی انتقادی دارد بیشتر است، لذا ذهن شما به شکل ناخودآگاه از آن دو خط چشم‌پوشی کرده و آن را نیز درست می‌گیرد.

نتیجه: اگر دفعه‌ی بعد احیانا جایی شنیدید که اسرائیل نگران رخ دادن فاجعه‌ی انسانی در غزه است چندان تعجب نخواهید کرد، چون این مفهوم غریبی نیست و به گوشتان آشناست!

لینک تکمیلی١: خبر بی.بی.سی، بدون فیلترینگ

لینک تکمیلی٢: از خاله شادونه تا کیهان